237 views
Mn ăn bốn ma của d㹢n tộc Chăm

Đo thị Thanh Tuyền


Mn ăn dೢn d của người Việt Nam rất nhiều, những mn ăn đặc trưng cho v㳹ng miền thường gắn với giọng ni cũng đặc trưng của vng miền đ㹳. Tỉ như người miền Nam c mn ba kh㳭a, người Huế c cơm Hến, người Bắc ăn mắm t㠴m, người Trung ăn mắm ruốc, người Nam c mắm thi …. Ri㡪ng việc cc loại rau ghp v᩠o mn ăn cũng lm n㠪n những cu chuyện đặc trưng cho kh hậu, thổ nhưỡng từng v⭹ng miền đất v cả sự pht triển lịch sử, văn chương từ đࡳ hnh thnh n젪n những cu ca dao, tục ngữ, cc l⡠n điệu dn ca…




Bn cạnh c⪡c mn ăn vng miền, c㹡c mn ăn đặc trưng của cc d㡢n tộc Việt Nam cũng mun vn. Mỗi một cộng đồng cư d䠢n đều c cch ăn, uống kh㡡c nhau, phản ảnh kinh tế, x hội của dn tộc đ㢳. Đặc biệt, mn ăn của cc d㡢n tộc, ngoi vị ngon qua cảm quan, bn trong bản chất cડc mn ăn cn l㲠 những bi thuốc.


Theo nhࠠ nghin cứu văn ha Chăm Sử Văn Ngọc, m곹a no thức ấy, mỗi ma c๳ mn ăn ring㪠 l quan niệm về văn ho ẩm thực của người Chăm.ࡠ Người Chăm cho rằng cơ thể con người pht triển theo ma , đối với họ mṳn ăn khng chỉ l cung cấp dinh dưỡng m䠠 cn l những vị thuốc gi⠺p cơ thể chống lại những bệnh tật pht sinh theo ma.


Người Chăm ṭt trồng rau m chủ yếu dng c๢y l trn rừng thay rau. Rau rừng l᪠ vị thuốc . Một đặc trưng nữa l người Chăm chỉ tuần ty hai mຳn nướng v luộc , họ t chuộng chi୪n xo . Phải chăng đ cũng lೠ một b quyết giữ gn sức khoẻ bởi tr�nh ăn nhiều dầu mỡ?


Vo ma hạ , c๢y rừng nảy đọt non . Ma gặt hi cũng đ顣 xong , mn ăn chủ lực lc n㺠y l chuột đồng . Trn rừng cળ đọt lim (vị cht). Chuột đồng ăn với đọt lim giống như người Việt c “c᳴ng thức” thịt tru nấu l bầu . Nếu kh⡴ng c đọt lim th thay bằng rau giừng l㬠 một loại rau mọc ở bờ suối . Chuột đồng chọn con mập mạp bỏ rơm v thui chy xong lột da , đặc biệt phải lࡠm kỹ (lấy gan để ring). Thịt băm nhỏ rồi xꠠo chn c �t nước để chấm rau l đọt lim hay rau giừng. Tuy nhin vẫn chưa ngon bằng mળn chuột đồng đơn giản chỉ l ướp nước mắm v nướng . Để dࠠnh lm “lương kh” nướng ăn dần , họ ướp muối phơi khഴ.


Ring gan v đầu c꠲n chế biến được một mn xo nữa , m㠳n ny đặc biệt thưởng thức ring (nhắm rượu).



Vo ma thu , trời c๳ mưa l ma gi๴ng hay ễnh ương . Đơn giản thi, ễnh ương trụng nước nng gi䳠 , lấy gan ra (c người khng lấy) chặt kh㴺c nấu canh chua . Đồ mu nấu chua đơn giản chỉ lࠠ l me. Nếu xo cũng xᠠo với l me. Con ging hay ễng ương cᴲn được chế biến bằng cch ướp sả , ớt rồi nướng hay phơi kh để dᴠnh nấu canh .


Thịt ging ngon nhất l trụng qua nước s䠴i , lm sạch rồi băm nhỏ trộn với đọt cc chua , cೳc hnh hay rau ngạnh lm gỏi . Thịt gi࠴ng nấu chua với l me cũng rất ngon



Đến mᠹa cy cấy (xuống đồng, la non) , l຺c ny l m࠹a c đồng , c lᡲng tong. C lc , c᳡ tr, c r꡴ … nấu chua; c lng tong kho khᲴ (hơi mặn) . Rau cng cua mọc đầy dưới ruộng , cắt về ăn thay rau sống. M࠹a ny cũng cn nhiều thứ rau khಡc ngoi ruộng như rau sam , rau muống… Những loại rau ny đều d࠹ng ăn sống.


Vo ma l๺a trổ đồng , c to, c nhỏ nhiều l᡺c ny l m࠹a lm mắm cࠡ đồng. Họ cũng lm cc loại mắm kiểu giống như mắm thࡡi người miền Ty .


Người Chăm quan niệm cy tất cả những loại “rau”⢠ ăn được đều l bi thuốc . Tỉ như m࠳n “mắm ci, c cỏ” – lᠠ một loại c dại , mọc hoang (giống như c phࠡo) khi chn tri m�u vng , rất dai. Để thưởng thức mn nೠy phải nhai kỹ, chậm ri, đặc biệt loại c n㠠y l một loại thuốc chữa giun sn.


Lࡡ me l loại “rau” chủ lực của người Chăm, do đ ngೠy xưa hầu như nh no cũng trồng một cࠢy me , mục đch cung cấp gia vị cho bốn ma (l�, tri), vᠴ tnh đy cũng ch좭nh l bi thuốc gi࠺p họ chống lại bệnh tật (nguồn cung cấp vitamine C) .


Do ăn rau rừng , rau đồng ruộng (khng phải gieo trồng) l ch䠭nh nn “nghề”của người phụ nữ Chăm l phải biết rau nꠠo ăn được rau no khng . Sửഠ Văn Ngọc cho rằng : chế độ mẫu hệ của người Chăm rất đng trn trọng. Người đᢠn b tượng trưng cho đất , con người từ đất m ra vࠠ cuối cng cũng đều về với đất . Người phụ nữ l mẹ , l頠 nh , l l࠲ng bao dung, sự vỗ về, che chở; những g m 쪡i nhất của cuộc đời , l những g quଽ gi nhất của cuộc sống. Người Chăm c lễ Chabbul l᳠ lễ tế thần đất , m dn gian quan niệm lࢠ lễ tế mẹ , họ cầu xin thần Đất ban sự sống cho con người v mun loഠi.


Người Chăm rất kỹ c ng trong việc ăn uống đối với thai phụ . Họ quan niệm chăm sc v gi㠡o dục con ci phải từ trong bụng mẹ , thng thứ mấyᡠ ăn thức ăn no để sinh con được tinh khiết, th࠴ng minh… Người Chăm khng ăn thịt sống , tiết canh . Đối với người thầy cng chế độ ăn uống phải ki亪ng cữ tuyệt đối


Vo ma đ๴ng , thức ăn phải đảm bảo hai gia vị : chua v cay.


Vࠠ đến tết , những mn ăn trong lễ hội chủ yếu l c㠡c mn luộc: g luộc , d㠪 luộc … Thịt x ra v lấy nước hầm nấu s頺p (c l me) . Đặc biệt thịt luộc phải chấm muối㡠 ớt thật cay mới ngon.


(B i ny đ đăng tr࣪n tạp ch KTNN số 599


Posted in: Văn hóa Champa
Be the first person to like this.