kevin cham
On February 3, 2021
13 views
  • Facebook
  • Yahoo
  • Google
  • Live
  • Twitter
  • Live
Công thức tính ngày mồng 1 các tháng trong năm của lịch Sakawi Chăm những bí ẩn và giải mã.
Mẫu công thức ở hình chụp là công thức có từ xưa hàng trăm năm trước, đã được biên tập lại cho dễ hiểu hơn. Có các chú ý để rõ:
+ Bilan ꨝꨪꨤꩆ: tháng
+ Tháng 1 và tháng 10 xếp nhóm 7 nút(jây).
+ Tháng 2 và tháng 7 xếp nhóm 2 nút(bak)
+ Tháng 3 và tháng 12 xếp nhóm 3 nút (jim)
+ Tháng 4 ; tháng 9 và tháng 13 xếp nhóm 5 nút (hak)
+Tháng 5 xếp nhóm 6 nút (waw)
+ Tháng 6 và tháng 11 xếp nhóm 1 nút(liéh).
Chúng ta nhớ số ngày trong tháng của lịch Chăm:
- Năm thường, các tháng lẻ 1, 3, 5, 7,9,11 có 30 ngày. Tháng chẳn 2,4,6,8,10,12 có 29 ngày
- Năm nhuận lịch Jawi thêm 1 ngày vào tháng 12 thành 30 ngày. Lịch Sakawi Chăm thêm 1 ngày vào tháng 12 và có thêm tháng 13 có 29 ngày (tháng 13 gọi là bilan bhang ꨝꨪꨤꩆ ꨞꩃ).
Công thức bí ẩn này cho đến hôm nay vẫn còn có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng không tranh cải:
* Có ý cho rằng xếp nhóm tháng theo tín ngưỡng. Ví dụ tháng 1 và tháng 10 xếp chung 1 nhóm, tháng 1 là tháng linh thiêng chỉ dành cho lễ Rijagar hoặc tấn phong trong đạo. Vì tháng 10 cùng nhóm với tháng 1 nên tháng 10 cũng là tháng linh thiêng, các gia tộc Chăm khi chọn tháng để làm lễ nhập cốt người thân vào cút tộc họ đều chọn tháng 10, kẹt lắm mới chọn tháng khác.
* Cũng có những vị làm lịch Chăm hiểu và dùng công thức này để kiểm tra lịch. Nhưng giải thích tại sao xếp nhóm như vậy, mục đích chính xếp nhóm để làm gì ? Các nhà nghiên cứu lịch Sakawi Chăm từ trước đến nay chưa giải thích được ?
Trong sách "Lịch Sakawi Chăm Và Toán Học" có giải thích: Đây là công thức toán học 100%, người xưa đã ứng dụng phép chia cho 7(do có 7ngày/tuần)có số dư để tính ngày đầu tháng khi biết ngày đầu năm. Lấy số ngày từ ngày đầu năm (mồng một tháng 1) đến ngày đầu tháng cần tìm, điểm xuất phát ngày đầu năm tính là 0 Và chia cho 7. Xếp nhóm tháng theo nhóm số dư chúng ta có được công thức.
Ví dụ:
- từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 10 có 266 ngày, số 266 chia 7 dư 0, tại đầu tháng 1 ta đếm điểm xuất phát là 0, tháng 1 và tháng 10 cùng nhóm vì chia cho 7 dư 0. Nhưng trong số nút của ikas sarak (can) không có nút 0 nên chọn 7 nút(số chia cho 7 dù dư 0 hay dư 7 đều chia hết cho 7)
- từ ngày đầu tháng 1 đến đầu tháng 2 có 30 ngày, đến đầu tháng 7 có 177 ngày. Số 30 và số 177 chia cho 7 đều dư 2 nên xếp tháng 2 và tháng 7 cùng nhóm có 2 nút.
tháng khác chứng minh tương tự...........................
Áp dụng công thức để tìm ngày đầu các tháng khi biết ngày đầu năm.
Lịch Sakawi Chăm năm mới năm Kabaw hak 2021(Tân sửu) có ngày đầu năm là ngày chủ nhật (1), nên ngày đầu tháng 10 là CN(1+7=8, quy đổi là CN), ngày đầu tháng 2 là thứ 3(1+2=3) và ngày đầu tháng 7 Katê là thứ 3(1+2=3).
...........................
Ý tưởng của người xưa muốn dùng công thức này để tính ngày đầu các tháng trong năm khi biết ngày đầu năm.
Các bạn thấy đấy người xưa đã dùng toán để làm lịch Sakawi Chăm. Chúng ta chưa hiểu hết ý họ.
Hẹn lần sau
Nguồn: Facebook
Dimension: 1440 x 1080
File Size: 221.82 Kb
Be the first person to like this.