Jathraoh
by On February 16, 2012
162 views

HÔN NHÂN NGƯỜI CHĂM HỒI GIÁO BÀNI

Jathraoh

 

Chăm Hồi giáo Bàni là một dòng người Chăm Hồi giáo không chính thống. Đây là thành phần người Chăm Hồi giáo đã bản địa hóa. Tục lễ hôn nhân hiện nay chịu sự tác động của lối sống hiện đại. Nhiều điểm mới được hình thành. Các nét truyền thống và hiện đại tồn tại đan xen vào nhau.

 

Luật tục hôn nhân: kết hôn với ai?

Tục hôn nhân được tuân thủ nghiêm ngặt. Các cặp trai gái muốn chung sống với nhau phải thực hiện đúng tục lễ này. Nếu bỏ qua một số tục này thì họ bị coi là hram (không trong sạch) và không được hưởng sự ưu đãi của cộng đồng như bao cặp vợ chồng khác. Tục này quy định nhiều khía cạnh trong quan hệ hôn nhân.

Hôn nhân giữa người Hồi giáo Bàni và Bà La Môn không được công nhận. Các cặp trai gái nếu có yêu nhau thì cũng bị cha mẹ cấm. Hậu duệ của họ phải bị chọn lọc đến đời thứ 3. Thế hệ thứ 4 mới được bình đẳng trong cộng đồng. Điều này có nghĩa là nhiều địa vị xã hội họ không được hưởng. Con cháu không được giữ chức sắc tôn giáo, không được đứng ra tổ chức các lễ cúng thần linh, tổ tiền; mọi việc này đều do người khác làm thay. Đây là một bi kịch của cộng đồng. Ngày nay người Chăm Bà La Môn đã có thể kết hôn với người Chăm Bàni nhưng không phổ biến. Thông thường chỉ trai Bà La Môn lấy vợ Bàni, ít có trường hợp ngược lại, vì cho rằng điều này sẽ khiến họ làm ăn rủi ro(?!)  Trai Bà La Môn muốn lấy vợ Bàni thì phải khotat. Nó bắt nguồn từ khotan của người Hồi giáo chính thống. Khotat không cắt bao qui đầu, mà chỉ thực hiện nghi thức tượng trưng bởi các tu sĩ. Họ được xem như là một thành viên của gia đình dòng họ. Đây là điểm tiến bộ xóa bỏ rào cản hôn nhân trong cộng đồng dân tộc Chăm.

 Người có vai xưng không cùng thế hệ cũng không được kết hôn với nhau. Đây không phải là sự ngăn cấm về tuổi tác mà là sự ngăn cấm về vai vế trong vai xưng dòng họ. Ví dụ: Cô A gọi anh B là chú do vai xưng dòng họ thì không được kết hôn, mặc dù cô A và anh B cùng lứa tuổi. Điều này đã hạn chế đáng kể cơ hội tìm bạn đời của các cặp trai gái. Trường hợp này đã mất đi do sự tiến bộ trong quan điểm hôn nhân hiện nay. Họ được kết hôn và không bị cộng đồng lên án. Tôi nghĩ quan điểm này cũng không cần thiết vì vai xưng là không quan trọng trong quan hệ vợ chồng

Một khi cô X và anh Y có quan hệ hôn nhân rồi thì anh em thuộc nhà cô X và anh Y không được quan hệ hôn nhân với nhau. Làng Văn Lâm vẫn còn truyền miệng một câu chuyện tình yêu bi đát về việc này cách đây không lâu. Cô X và anh Y đã thành vợ chồng. Anh trai của cô X và em gái của anh Y lại yêu nhau. Nếu trong nhiều xã hội khác thì điều này còn được công nhận nhưng trong xã hội Chăm Bàni thì dứt khoác không được công nhận. Điều này đã khiến 2 cặp tình nhân phải dùng súng bắn vào đầu tự tử. Cho đến nay người Chăm vẫn chưa vượt được rào cản này. Mặc dù không phạm pháp, nhưng họ vẫn giữ tục này.

 

Người trong cùng một họ mẹ cũng không được kết hôn với nhau, dù quan hệ họ hàng cách nhau xa đến trên 5 thế hệ. Một điều nghịch lí là họ không trọng họ bên bố trong quan hệ hôn nhân; bà A và ông B là chị em ruột nhưng cháu của bà A và ông B vẫn được kết hôn với nhau. Điều này vẫn hiện hữu rõ nét trong xã hội Chăm hiện nay.

 

Nam, nữ làm quen nhau như thế nào?

Người Chăm Bàni theo chế độ mẫu hệ nhưng không vì thế mà các cô gái trở nên chủ động tỏ tình. Em vẫn là người khép nép, tinh tế trong ứng xử. Khi bước vào tuổi 15, các thiếu nữ này sẽ được nhiều chàng trai đến tận nhà để làm quen, trò chuyện. Dân gian gọi việc này là mâ-in dara (đến nhà gái để thăm dò ý). Các chàng trai vẫn là người chủ động đến trò chuyện với các cô gái. Các chàng trai thường tìm nhiều cách để tạo duyên cho mình để cô gái vừa lòng qua cách nói chuyện, hay qua một món quà nho nhỏ. Muốn lấy được tấm lòng của nàng không phải dễ. Có chàng trai chỉ đến vài lần mà biết cách ăn nói nhã nhẫn dễ lấy được thiện cảm của nàng. Có chàng trai đến biết bao nhiều lần mà không biết cách ăn nói thì đi cho đến mòn dép vẫn không chiếm được trái tim của nàng; dĩ nhiên là tôi loại trừ lí do khác như vấn đề kinh tế… Điều này cho thấy họ rất trọng cách ăn nói. Ăn nói đối với họ là một khía cạnh để đánh giá nhân cách; đặc biệt các cô gái lại là những người dễ xuôi lòng trước những chàng trai lịch thiệp. Người chủ động đến dò ý các cô gái vẫn là các chàng trai; và hơn thế, họ đến tận nhà. Điều này vẫn còn hiện hữu trong cộng đồng Chăm Bàni khi tôi còn là một đứa trẻ; tiếc rằng, chuyện này đã không còn biểu hiện rõ thời tuổi thanh niên của tôi: các đôi nam nữ chỉ làm quen nhau qua trường học, cùng nơi làm việc, hay qua xã giao khác… Yếu tố diễn ra tất yếu vì phụ nữ ngày nay cũng phải đóng góp công sức cho học tập, làm việc. Tuy nhiên, điều này cũng xảy ra mặt trái vì các cô gái dễ bị sa ngã trong tình yêu.

 

Lễ cưới được tiến hành như thế nào?

 Để tìm hiểu các lễ tục trong hôn nhân theo chiều sâu của thời gian ta hãy đi ngược dòng thời gian, lúc mà nhiều tục lễ gần như là vẫn hiện hữu đầy đủ. Hôn nhân là việc rất quan trọng nên trải qua nhiều tục lễ. Họ phải thực hiện nhiều tục lễ lần lượt: lễ luak panuec, nao puec, taklaoh panuec, lakhah.

Luak panuec lễ dạm hỏi. Ba mẹ nhà gái đến tận nhà trai hay thông qua ong binyuk (người làm mai mối) để đến hỏi, nhưng phải thông qua ý của đôi trai gái. Các chàng trai đến nhà cô gái phải được cô gái ưng ý thì người nhà cô gái mới đến thăm hỏi ý kiến của bố mẹ nhà trai. Đây không phải là sự sắp đặt của bố mẹ mà đã được sự đồng ý của cặp trai gái. Trong lễ này bên nhà gái cần làm kín đáo đề phòng bên nhà trai bất đồng sẽ làm hạ thấp giá trị của con gái mình. Nao puec lễ hỏi. Trong lễ này cô gái sẽ mang một số quà nho nhỏ theo truyền thống như bánh saliya, pei nung (bánh tét), pei mang (bánh cốm)… đến nhà chàng trai. Tuy nhiên ngày nay tôi thấy họ thường mang nhiều món quà như các trái cây, các bánh ngọt, bia uống… Nếu bố mẹ trai đồng ý thì họ sẽ nhận và định ngày takloh panuec. Taklaoh panuec lễ đính hôn. Trong ngày này người ta sẽ hỏi lần cuối cặp trai gái này có đồng ý thành vợ chồng không. Lễ này được tiến hành bên nhà trai. Ông mai sẽ rót rượu khấn mời ông bà tổ tiên báo ngày thành hôn của cặp trai gái. Một người đàn ông bên nhà trai thường là ông cậu lớn tuổi hỏi ý kiến của đôi trai gái. Nếu cả hai ưng thuận thì sẽ định ngày lễ lakhah. Lakhah đám cưới. Lakhah được tổ chức tại nhà chú rể. Nhà gái cử ông mai đến đón họ hàng nhà trai sang nhà cô dâu để làm lakhah. Trong nghi lễ này các tu sĩ sẽ đọc một đoạn kinh cầu nguyện mong thánh Ala và tổ tiên ban phước cho 2 vợ chồng.

Ngày nay tôi thấy chỉ còn có lễ taklaoh panuec và lakhah được thực hiện vì họ muốn đơn giản hóa. Các cụ cũng chỉ quan tâm đến 2 lễ tục này vì cho đó quan trọng hơn cả. Hôn nhân hiện nay người ta chú trọng nhiều đến yếu tố pháp lí hơn luật tục; tuy nhiên tục lễ vẫn rất quan trọng vì nó là mối liên kết cộng đồng.

 

Kết luận

Xu hướng chung trong hôn nhân là quá trình đơn giản hóa các tục lễ. Nhiều tục lễ bị xem nhẹ. Nam nữ làm quen nhau trên nhiều địa điểm. Họ ít bị gò bó hơn so với cha mẹ. Điều này cũng gây nhiều hạn chế vì không ai đảm bảo được tính bền vững trong hôn nhân của cặp vợ chồng; mối liên kết cộng đồng cũng không thể đảm bảo. Điều chúng ta cần làm là cần bỏ rào cản hôn nhân giữa người Bàni và người Bà La Môn; đồng thời ta giữ một số tục quan trọng để đảm bảo hạnh phúc trong tình yêu đôi lứa và sự bền vững của cộng đồng như phân tích ở trên.

 

 

 


Posted in: Văn hóa Champa
Be the first person to like this.