Kaka
by On October 8, 2018
146 views

 

CHẾ MỸ LAN

Kính thưa quí vị, chỉ còn vài ngày nữa là người Chăm chúng ta lại đón mừng ngày Lễ Hội truyền thống Dân Tộc đó là Lễ Hội Katê. Tôi xin kính chúc bà con Chăm đang lưu lạc khắp mọi nơi trên trái đất vui hưởng môt mùa Katê an lành và hạnh phúc. Như quí vị đã biết, dẫu Vương Quốc Champa không còn nữa nhưng văn hoá Champa đã để lại môt dấu ấn sâu đậm trong kho tàn văn hóa nghệ thuật Việt Nam hiện nay. Kho tàn phong phú ấy bao gồm lịch sử, văn hóa nghệ thuật và kiến trúc đền đài nguy nga tráng lệ trải dài trên khắp nẻo miền trung Việt Nam. Điển hình nhất là Thánh Địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Song song với di sản văn hóa vật thể ấy, chúng ta còn có văn hóa nghệ thuật tín ngưỡng dân gian bản địa mang đậm nét đặc sắc Dân Tộc được thể hiện qua rất nhiều Lễ Hội khác nhau. Quan trọng nhất và ý nghĩa nhất là Katê, Ramuwan và Rija Nưgar.

Kính thưa quí vị, nói đến Champa, chúng ta liên tưởng đến sự huyền bí đầy hấp dẫn từ Đền Tháp đến Lễ Hội. Cho đến ngày hôm nay, chúng ta đang sống trong một thế giới văn minh đến nhường nào, thế mà các nhà Khoa học với nhiều phương tiện hiện đại vẫn chưa thể nào lý giải được kết cấu của từng viên gạch hình thành nên ngôi Tháp đứng sừng sững ngạo nghễ qua bao đời. Những gì chúng ta còn xót lại hôm nay chỉ là những nắm tro bụi tàn tích sau sự diệt vong khốc liệt của Đại Việt. Sau khi thôn tính Champa bằng bạo lực một cách toàn diện, chính quyền phong kiến Đại Việt đã cấm đoán dân tộc Champa sinh hoạt văn hóa cội nguồn của họ.

Lễ hội Kate đã bị đứt mạch vả ngưng trệ trong một thời gian dài từ khi triều đại cuối cùng cáo chung vào thế kỷ XVII. Katê chỉ mới được phục dựng lại vào thập niên năm 60 thế kỷ XIX và được tôn tạo theo thời cuộc cho đến ngày hôm nay. Theo tác giả Trà Viya trong bài viết Tìm hiểu về Kate của dân tộc Chăm. Hơn thế nữa, trong “Đại Nam Nhất Thống Chí” ghi rắng: ”Triều Nguyễn dưới thời vua Minh Mạng, từ năm thứ 14 (Giáp Ngọ-1834) đã ra sắc chỉ cấm không cho người Chăm Hồi Giáo thực hiện các nghi lễ trong tháng Ramuwan. Đến năm 1841 (Tân Sửu) – năm thứ nhất đời vua Thiệu Trị, thì lễ hội Ramuwan mới được phục hồi lại và tồn tại cho đến ngày hôm nay. Sự hủy hoại tiêu diệt tận gốc của Đại Việt qua nhiều hình thức đã làm cho chúng ta xa lìa cội nguồn dân tộc và biến dạng không còn biết chính mình là ai. Sự kiện này khiến cho dân tộc Champa từ Nha Trang ra đến Quãng Bình đã bị đồng hóa hoàn toàn thành người Việt sau nhiều thế kỷ.

Riêng về vùng Panduranga tức là vùng Phan Rang bị mất sau cùng nên khi Pháp đến Đông Dương lần I, dân tộc Champa vùng này được phục hồi sinh hoạt văn hóa truyền thống lại. Họ đã được nghiên cứu nguồn gốc lịch sử đến ngày nay. Những gì người Chăm chúng ta còn lại chỉ là một bóng mờ của quá khứ. Bởi sự mơ hồ về lịch sử ấy, cộng thêm sự tước đoạt quyền được biết về lịch sử của chính mình đã dẩn đến sự suyên tạc lệch lạc về ý nghĩa của những ngày Lễ Hội mang đậm nét văn hóa truyền thống dân tộc. Những chiêu trò đồng hóa tinh vi này vô cùng tai hại cho những thế hệ con cháu của chúng ta hiện nay. Những cụm từ sau đây đã được sử dụng trên khắp mặt báo trong nước và trong những lời chúc quen thuộc hằng ngày.
“Tết Kate”
“Tết Ramuwan”
“ Tết Kate của người Chăm theo đạo Bàlamôn”
“Tết Ramuwan của người Chăm theo đạo Bàni”
Là một đứa con Chăm, chúng ta phải dùng tư duy của mình để phân tích nội dung ý nghĩa của từng sự kiện nham trả về đúng ý nghĩa thiêng liêng của nó. Muốn vậy chúng ta nên đi tìm hiểu định nghĩa từng từ và đối chiếu lại ý nghĩa và việc làm qua những ngày trọng đại ấy. 
Bây giờ chúng ta đi tìm định nghĩa của 
Lễ là gì? Hội là gì? Lễ Hội là gì? Tết là gì? 
Ramuwan có phải Tết không? Tại sao? 
Katê có phải Tết không tại sao? 
Katê có phải riêng của người Chăm Bàlamôn không ? Tại sao? 
Rija Nưgar có phải là Tết không ? Tại sao? 
“Lễ” là theo lòng thành của mình đối với ông bà tổ tiên. Lễ cũng lá phong tục tập quán của tổ tiên để lại. Lễ cũng là lễ vật mang đến cúng. 
“Hội” là tụ tập đông đúc.
“Lễ Hội” là nơi lưu giữ di sản văn hóa vật chất đồ sộ như Đền Tháp, Tượng Thần, Bia kí, Trang Phục, Nhạc Cụ. Là yếu tố hình thành nên bản sắc văn hóa của Lễ Hội. Bao gồm phần Lễ và phần Hội. 
“Tết” hay Tết Nguyên Đán. Tết là do chữ “Tiết” (chữ Hán) mà ra. Người xưa chia một năm thành 24 tiết khác nhau, gom lại thành 4 mủa, xuân, hạ, thu, đông. “Nguyên” là bắt đầu, “Đán” là buổi sớm mai. Theo lịch vạn niên 2018 thí Tết Nguyên Đán là tiết lễ đầu năm mới. Khởi sự từ giây phút giao mùa. Tết được tổ chức vào ngày mồng 1 tháng 1 theo âm lịch. Là dịp tống khứ những điều không may của năm cũ và đón chào một năm mới an lành. 
Ramuwan là gi? Ý nghĩa của Ramuwan? 

Phát âm từ Ramadam Chăm Bàni. Một trong những Lễ Hội lớn trong truyền thống Lễ Hội của dân tộc Chăm. Thực hiện Lễ thức nhịn chay các tín đồ Muslin, Po Acar trong vòng 30 ngày. Cùng với ý nghĩa thần phục Thượng Đế và tôn vinh danh Allah, những người Chăm Bani thực hành lễ hội Ramuwan còn mang ý nghĩa kế thừa bảo tồn bản sắc văn hóa của tín ngưỡng, tôn giáo bản địa cổ Bàlamôn. Lễ hội Ramuwan là chiếc thang giao cảm với Thượng Đế và ông bà tổ tiên trong đời sống tâm linh của mỗi một tín đồ. Đồng thời là sản phẩm văn hóa tinh thần đươc hun đúc từ truyền thống tín ngưỡng dân gian của dân tộc này, góp phần nâng cao giá trị nhân văn và bản sắc văn hóa của dân tộc. Bởi thế, Lễ hội Ramuwan được trải qua nhiều hình thức nghi lễ khác nhau. Nó được nối tiếp nhau thành một chuỗi hệ thống các luật tục và lễ hội như là một di sản văn hóa riêng ở hai lĩnh vực lễ hội truyền thống và tín ngưỡng dân gian (Patăng Mukkẽi). (Báo Bình Thuận). 
Katê là gi? Theo Tiến Sĩ Văn Món (Sakaya), trong Lễ Hội của Người Chăm nhà xuất bản văn hóa dân tộc 2003. “ Lễ Hội Katê được tổ chức mỗi năm một lần vào tháng 7 lịch Chăm. Đây là Lễ Hội của người Chăm nhầm tưởng nhớ

các vị Nam Thần như Po Klaung Garai, Po Rame và tưởng nhớ ông bà tổ tiên, trời đất phù hộ độ trì cho con người. Kate là một lễ hội lớn của cộng đồng người Chăm được diễn ra trong một không gian rộng lớn từ đền tháp ( bimon-kalan) làng (palei) – đến gia đình. Lễ hội được lần lượt tổ chức theo thứ tự trước sau tạo thành một dòng chảy của lễ hội Chăm phong phú, đa dạng.” (P135). Chúng ta tưởng nhớ đến Po Klaung Garai đã công xây dựng đền tháp, xây dựng đập Nha Trinh Ninh Thuận. Ngài xây dựng hai Mươn Đực và Mươn Cái. Vào thế kỷ thứ 13 Ngài đã in dấu ấn trong lịch sử Champa chiến thắng Khơme, chiến thắng Nguyên Mông. 
Trong ngày lễ hội Kate, chúng ta cũng không quên tưởng nhớ đến Po Rame. Ngài đã có công lớn dung hòa Chăm Ahien và Awan trong thời kỳ hồi giáo du nhập Champa. Hai vị anh hùng dân tộc đắp đập ngăn sông. 
Hát về Po Klaung Garai 
Ngài Po Klaung Garai dựng tảng đá
Ngài đêm ngăn sông đắp đập giữa núi
dâng làng phủ vinh Ngài làm Vua
xây tháp, tạc tượng thờ thần Po Klaung Garai
Sakaya (p143).
Hát về Po Rame
Nước tràn về đập vỡ ra
Po Rame hiện về đấp đập giữ nước
Thần Po Rame dẩn nước vào ruộng
Dân làng đón nước về cầy cấy (p144)
Ngay thế kỷ thứ 10 Hồi Giáo đã hiện diện ở Champa nhưng mãi đến thế kỷ thứ 17 Hồi Giáo mới thật sự vào người Chăm và đã được vị Vua Po Rame của chúng ta biến hóa thành một loại Hồi Giáo theo kiểu Chăm không giống Hồi Giáo thế giới mà người Chăm tự gọi là Chăm awal hoặc Bàni. Không chỉ tôn thờ một Thánh duy nhất là Allah mà còn tôn thờ tổ tiên, thần sông thần núi, thờ cúng các vị anh hùng dân tộc. 

Rija Nưgar là gi? Rija Nưgar được tổ chức văo ngày mồng một tháng giêng lịch theo Chăm. Nhầm tống khứ những việc không may mắn trong năm cũ và đón chào một năm mới an lành cho gia đình và xóm làng. Trong dịp này, chúng ta được chứng kiến ông Ka-inh đạp lửa bằng chính đôi chân trần của mình. Ông Ka-inh đạp tan mọi sự không may của năm cũ đem thả trôi đi theo dòng sông cuối làng để nước cuốn trôi đi. Cầu mong cho mưa thuận gió hòa, bình an và hạnh phúc. Cũng trong dịp này, chúng ta làm lịch đầu năm mới để phát cho bà con hàng xóm. 
Qua những ý nghĩa và việc làm trong từng sự việc. Chúng ta có còn nói Têt Ramuwan hay Tết kate nữa không? Tết Ramuwan của người Chăm theo đạo Bàni hay Tết Kate của người Chăm theo đạo Bàlamôn nữa không?

Vậy mà trớ trêu thay! Có một vài người Chăm mệnh danh là khoa bảng đã nhắm mắt nhận định một cách phiến diện và sai lầm rằng. “Lễ Hội Kate chỉ là Lễ Hội của Bàlamôn” Nhận định này đã lôi kéo thêm một số người lợi dụng sự khác biệt về tôn giáo để chối bỏ lễ hội văn hóa truyền thống cội nguồn dân tộc mình từ ngàn xưa để lại. Đây là một nhận định vô cùng tai hại cho cả dân tộc Champa. Nếu không muốn gọi là môt nhận định vô trách nhiệm nhầm phá hoại văn hóa của dân tộc mình. Là một đứa con Chăm, chúng ta phải cần phân biệt rõ ràng giữa “Tôn giáo” và “Văn hóa truyền thống dân tộc”. Khi nói đến tôn giáo là nói đến đức tin của mỗi cá nhân. Nhân loại có nhiều tôn giáo khác nhau. Đức tin có thề thay đổi theo thời gian. Chúng ta có thế từ Phật giáo đổi sang Tin Lành và Tin Lành đổi sang Công Giáo. Khi chúng ta đã nói đến “Văn hóa truyền thống” tức là chúng ta nói đến nguồn gốc dân tộc chúng ta, tổ tiên của chúng ta, huyết thống của chúng ta và dĩ nhiên mỗi dân tộc chỉ có một nguồn cội duy nhât và không có một sự lựa chọn nào khác. Chúng ta đừng để một tôn giáo nào tiêu diệt “Dân Tộc tính” của mình. Chúng ta có thể có nhiều tôn giáo khác nhau, nhưng khi quyền lợi danh dự của một quốc gia dân tộc của chúng ta bị đàn áp sĩ nhục; Chúng ta cũng sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ quốc gia dân tộc mình.

Việc làm cấp bách của mỗi đứa con chúng ta hiện nay là làm sao thoát khỏi nạn diệt chũng qua nhiều hình thức đồng hóa tinh vi thâm độc của người ngoài. Trong tác phẩm” Việt Nam hành trình một dân tộc” của tác giả Phillippe Papine đã nói: “Ta cần nhớ rằng cuộc chinh phục Champa không phải chỉ là một vận động quân sự lớn lao, tàn nhẫn, hung bạo và trấn áp. Sự bấn rể văn hóa Chăm một cách tinh và giờ đây đã gần tận diệt

” 

 

 

Dân tộc Chăm hãy thức giấc và nhìn nhận ra vấn đề đó. Chúng ta không nên để họ bóp méo định hình những ngày trọng đại của dân tộc mình bằng cách lợi dụng sự khác biệt trong tôn giáo nhầm chia rẻ và khướt từ để rồi xa lìa cội nguồn của mình. Hơn bao giờ hết, chúng ta hãy đoàn kết lại với nhau để cùng góp một bàn tay đồi phó với nạn diệt chũng dân tộc Champa đã và đang trên đà vưc thẫm qua nhiều hình thức xóa bỏ văn hóa cội nguồn dân tộc! Một lần nữa, xin kính chúc những đứa con Chăm có một Lễ Hội Katê an lành. 

 


Tài liệu tham khảo:
• Lễ Hội của Người Chăm của Tiến Sĩ Văn Món (Sakaya) nhà xuất bản văn hóa dân tộc Hà Nội 2003
• Việt Nam hành trình một dân tộc tác giả Phillippe Papine 
• Báo Bình Thuận: Lễ Hội Ramuwan của đồng bào Chăm Hồi Giáo Bàni 
• Đại Nam Nhất Thống Chí
• Tìm Hiểu về Kate của Người Chăm của Trà Viya 
• Bài phát biểu của tác giả Đắc Văn Kiết trong dịp Kate San Jose

 

 

Source: facebook.com

and  reacted this
2 people like this.
and  reacted this