Kaka
by On January 19, 2012
185 views

LTS: Sau ba năm đào bới, đo đếm, mày mò tìm kiếm phương pháp, viện Khoa học công nghệ xây dựng (bộ Xây dựng) đã chính thức xin chấm dứt hợp đồng trùng tu cụm ba tháp Chăm Khương Mỹ với lý do không tìm ra được phương án hiệu quả. Đây là một phần trong dự án bảo tồn, phát huy giá trị nhóm tháp Chăm Khương Mỹ (xã Tam Xuân 1, Núi Thành) được UBND tỉnh Quảng Nam đầu tư hơn 7 tỉ đồng. Năm 2007, ở hạng mục khảo cổ học đã phát hiện hàng trăm hiện vật kiến trúc có giá trị niên đại vào khoảng cuối thế kỷ thứ 9 - đầu thế kỷ thứ 10. SGTT giới thiệu bài viết về vấn đề này, như một ý kiến, góc nhìn được nhiều người quan tâm

Chấp nhận thất bại trong trùng tu tháp Chăm!

Bài 1: Những thử nghiệm thất bại

Tin viện Khoa học công nghệ xây dựng chính thức xin chấm dứt hợp đồng trùng tu cụm ba tháp Chăm Khương Mỹ sau ba năm “nhận hợp đồng” khiến giới chuyên môn cho rằng đây là một hành động trung thực và đáng biểu dương. Bởi từ trước đến nay các dự án trùng tu các tháp Chăm ở miền Trung đều kết thúc thành công, thậm chí là đã “lần đầu nêu ra được phương pháp, tìm ra được phương pháp thích hợp để trùng tu tháp Chăm”, thậm chí “đã tìm ra chuẩn quốc tế trong trùng tu!”. Thế nhưng, sau một thời gian nhìn lại các công trình đã được trùng tu “thành công” ấy ai cũng thấy rằng, có cái thì trông rõ không phải là tháp Chăm, có cái thì lộ rõ sự thất bại vì đã khiến các phần còn lại hư hỏng nhanh hơn!

 
Tháp đá B1 có thể dựng lại
 
Mỹ Sơn với các đền tháp bằng gạch của người Chăm xưa hoàn toàn không giống với bất cứ di tích nào khác trên thế giới. Cho đến nay Mỹ Sơn vẫn ở ngoài sự hiểu biết của khoa học. Càng nhìn gần vào các chi tiết trên các bức tường đã trải qua hơn ngàn năm mưa gió mới càng kinh ngạc trước những điều gần như không thể hiểu nổi. Các viên gạch khít vào nhau như thành một khối tường thuần nhất không tìm ra mạch hở. Điều kỳ lạ là qua ngàn năm không ngôi tháp nào bị sét đánh; các viên gạch khi còn trong khối tháp thì đều không đổi màu; còn viên nào bong rơi ra ngoài, dù được lắp lại đúng chỗ cũ vẫn biến màu, rồi hoá đất dần.

Mặc dù chưa hiểu kỹ thuật xây dựng của người xưa nhưng các tháp Chăm thì không thể không trùng tu và trong gần 20 năm qua đã diễn ra cảnh mỗi tháp là mỗi thể nghiệm, mỗi tìm tòi. Và thường là đều được tuyên bố thành công, chỉ duy nhất lần này ở Khương Mỹ. 

Ở các tháp Cánh Tiên, Bánh Ít, Tháp Bà... để liên kết hai viên gạch người ta khoan lỗ ở giữa chúng rồi đổ xi măng và úp hai viên vào nhau. Nhìn bề ngoài không thấy mạch vữa nhưng liên kết xi măng ở giữa vẫn giữ đứng được công trình. Phương pháp trùng tu này khi mới hoàn thành thì trông thật đẹp nhưng sau một mùa mưa, chất xi măng hoà tan trôi ra, kết tủa trên mặt gạch trông rất loang lổ và nham nhở. Viện Nghiên cứu vật liệu xây dựng thuộc bộ Xây dựng, mà tác giả là ông 

Trần Bá Việt, thì đưa ra phương pháp dùng nhựa cây ô dước để mài dán hai viên gạch trong trùng tu tháp Bình Thạnh và đang chuẩn bị làm tháp Dương Long ở Bình Định. Thế nhưng sau thời gian các viên gạch vẫn bị rời ra và sự ẩm mốc không chỉ ở bề mặt mà thấm sâu vào trong bức tường mới.

Từ 2003 đến nay, một dự án của UNESCO, dưới sự tài trợ của quỹ Lerici cho Mỹ Sơn, các chuyên gia Ý đã mất không ít công sức để tìm hiểu, điều tra, đo đếm, thậm chí cả nghiên cứu khí hậu thuỷ văn nhằm hiểu cho được phương pháp xây dựng tháp Chăm. Có lúc bà kiến trúc sư Landoni Federico nói với chúng tôi (năm 2005): “Điều làm chúng tôi vui mừng hơn hết chính là việc đã tìm ra chất keo kết dính các viên gạch Chăm lại với nhau. Đó chính là dầu rái, nhựa của một loại cây mọc rất nhiều tại vùng rừng núi phía tây Quảng Nam và được cư dân địa phương sử dụng cho việc xảm thuyền, trét vách làm nhà. Phát hiện này đã giải mã những bí ẩn về kỹ thuật xây tháp của người Chăm cổ và giúp cho các chuyên gia thực hiện trùng tu các di tích Chăm dễ dàng thuận lợi hơn”. Thế nhưng đến nay thì bà đã rút lại kết luận vội vàng ấy vì các thử nghiệm cho thấy dầu rái không phải là đáp án cuối cùng, các viên gạch đã rời ra chỉ sau một mùa mưa!

Hồ Trung Tú

Kỳ sau: Phương pháp chống sập cũng bế tắc và ý kiến của một người đã khuất!

Be the first person to like this.