prancham
by On January 21, 2013
209 views

Champa là một vương quốc mà cho đến hôm nay lịch sử vẫn còn nhắc đến. Nói đến Champa thì người ta thường biết đến những công trình kiến trúc đền tháp đồ sộ. Ngày nay dọc dải miền Trung những ngọn tháp hoang tàn kia đang quằn mình kêu than trước sự tác động của lịch sử, tự nhiên, cũng như sự thờ ơ của con người.

Với dân tộc Champa, những gì họ còn lưu giữ được cho đến ngày nay là một chút bản sắc văn hóa, ngôn ngữ, kiến trúc đền tháp mà đối với  họ là một niềm tự hào.

Cho đến hôm nay, họ đã chấp nhận với số phận thăng trầm,oan nghiệt và đầy biến cố của lịch sử. Nhưng họ cũng rất đau lòng khi nhìn thấy di sản của tổ tiên mình để lại bị vùi dập và bị xâm thực một cách vô tình hay cố ý.

Trong thời gian gần đây đọc và xem các hình ảnh về tháp Champa trên các trang mạng, không ai có thể tin rằng sự vô trách nhiệm của một số cán bộ quản lý văn hóa ở các khu vực tháp Champa.

1.     Vấn đề khu di tích tháp Nhạn ( Tuy Hòa).

Nếu nhìn tổng thể bên ngoài, có thể xem là sự trùng tu và quan tâm đúng mực. Nhưng bên trong thì sao? Phải chăng đây là cái vỏ bọc bên ngoài của sự trùng tu ấy?

582351_4784655767223_1663674777_nthap nhan69619_4784684007929_2088734393_n603122_4784692728147_1539507846_nHình ảnh : Tuệ Nguên

Ai cũng biết đền tháp Champa là nơi linh thiêng, nơi thờ phượng các vị thần cũng như vua chúa Champa. Thế nhưng bên trong tháp Nhạn hình ảnh phụ nữ thu tiền với cái tạp hóa bên trong đền tháp, con chó nằm cong đuôi, cổ vật thì vứt ném bừa bãi, không thấy một chút gì gọi là bào tồn những giá trị văn hóa. Điều này khiến cho du khách thấy  bức xúc, càng đau lòng hơn cho hậu duệ chủ nhân của ngôi tháp khi nhìn thấy những tấm ảnh này. Vậy cán bộ quản lý văn hóa ở đâu?

Điều này ta có thể xét hai mặt như sau:

Thứ nhất, cán bộ quản lý văn hóa khu vực này đã cấp giấy phép cho phụ nữ ấy để được một vé bán tạp hóa bên trong đền qua đó thu lợi nhuận. Đó là một việc làm có thể xem là một sự xúc phạm của thần linh Champa, điều cấm kỵ trong tín ngưỡng tôn giáo.

Thứ hai, là người phụ nữ này ngang nhiên không tôn trọng sự linh thiêng của ngôi đền, không tôn trọng luật pháp. Đặc biệt hơn là sự vô trách nhiệm của cán bộ quản lý văn hóa khu vực này.

2.     Khu di tích tháp Po Ina Nagar ( Nha Trang)

Tháp Po Ina Nagar được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 8, đến nay tháp Po Ina Nagar được trùng tu nhiều lần qua các giai đoạn. Vấn đề đặt ra ở đây là việc trùng tu ấy có dựa trên tổng thể kiến trúc cũ của tháp hay không? Hay chỉ dựa vào ngẫu hứng của một số kỹ sư vô trách nhiệm nào đó đã làm mất đi vẻ đẹp nguyên sơ của tháp.

holo 10po nagar 15Hình ảnh Internet

Nhìn hình ảnh ta thấy cách trùng tu rất sơ sài, cái “ hồ lô” đặt trên đỉnh tháp, nó nói lên điều gì? Phải chăng đây cũng giống như “ Hồ lô biến” trong phim Tây Du Ký để thu phục yêu quái ( kẻ xấu). Trên các đỉnh tháp của kiến trúc Champa dọc dải Miền Trung này, người ta chỉ nhìn thấy biểu tượng của Linga. Vậy tại sao cho đến hôm nay lại xuất hiện hồ lô tại khu vực tháp Po Ina Nagar?

Khi cuộc chiến giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh vào thế kỷ thứ 18, dân tộc Chăm không còn đến khu vực này để thờ cúng, vì thế người Chăm đã di dời việc thờ cúng đến khu vực Padurangga, đến nay Po Ina Nagar được người Chăm thờ phượng tại làng Hamutanran ( làng Hữu Đức- Ninh Phước- Ninh Thuận) và kể từ đó người Kinh sống tại khu vực này ( Nha Trang) với niềm tin tín ngưỡng họ đã thiết lập hệ thống thờ cúng được duy trì cho đến ngày hôm nay. Nhưng sau khi hòa bình trở lại  người Chăm vẫn đến khu vực này để thờ phượng, họ vẫn còn niềm tin vào Po Ina Nagar. Đối với người Chăm khi thờ cúng với niềm tin và lòng tôn kính vị thần của mình xưa kia họ chỉ xông trầm hương với những ngọn nến làm bằng sáp mật ong tỏa sáng tạo nên sự linh thiêng và huyền bí. Thế nhưng cho đến hôm nay việc thờ cúng của người Kinh ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa thường sử dụng nhang trong tế lễ để áp đặt lên các di tích Champa. Chúng ta thừa biết bên trong của các đền tháp Champa thông thường thì diện tích rất hẹp, việc sử dụng nhang với những làn khói nghi ngút, ngột ngạt không phù hợp với không gian bên trong, thậm chí còn có thể mang lại tác hại nhất định đối với bề mặt bằng gạch nung của tháp.

Và việc làm sai lầm hơn của sở văn hóa khu vực này là họ đã đục khoét lỗ qua vách của tháp để dẫn ống hút khói nhang ra ngoài, làm mất đi vẻ đẹp thuần túy của đền tháp, nó có thể làm chấn động các liên kết của từng viên gạch và tác hại sau này sẽ không tránh khỏi.

ttnhky57-7.73.     Tháp Poklaong Garay – Ninh Thuận

Tháp Po Klaong Giray, tọa lạc trên đồi Trầu ( Mbuen Hala), thuộc phường Đô Vinh, thị xã Phan Rang – Tháp Chàm, vào tháng 7 ( lịch Chăm) hàng năm nơi này lại đón tiếp hàng ngàn du khách thập phương vào dip lễ hội Katé. Được sở Văn hóa Thông tin và Du lịch tỉnh Ninh Thuận quan tâm và chú trọng trong việc bảo tồn. Nơi đây được xây dưng hàng rào để bán vé cho các du khách. Đó là một việc làm rất có ích trong ngành du lịch. Như vậy ta thấy các di tích tâm linh Chăm hôm nay, ngoài việc phục vụ tín ngưỡng còn phục vụ kinh tế cho địa phương qua hình thức du lịch.

Hiện nay di tích tháp Po klaong Garay vẫn được người Chăm thờ phượng làm lễ hàng năm qua các lễ tục như: Katé, Cambur, Rija Nagar…Đối với người Chăm đây là khu vực linh thiêng, xưa kia người Chăm không ai đến khu vực này nếu không có diễn ra lễ tục, việc mở cửa tháp phải được sự cho phép của Po Dhia ( Cả sư) trong điều kiện phải là ngày tốt, giờ thiêng của người Chăm. Nhưng hôm nay với xu thế hội nhập, dịch vụ du lịch ngày càng phát triển, cửa tháp được phép mở bất cứ ngày nào nếu có du khách tham quan.

Đối với du khách là người ViệtNam, để thể hiện niềm tin họ thường đốt nhang hoặc bỏ tiền vào thùng đặt trước mặt vị thần Po Klaong Gray. Nếu nói đến tâm linh thì chúng ta có nhất thiết phải mở cửa tháp một cách tùy tiện hay đốt nhang và đặt thùng tiền trước mặt vị thần linh Champa như vậy không?

DSC04910_1024x768 (Large)Thùng tiền và lư hương

Nếu nói du lịch, thì du khách cần phải tôn trọng tín ngưỡng văn hóa của người bản xứ. Chúng ta không vì mục đích cá nhân của mình làm mất đi giá trị truyền thống cũng như ảnh hưởng đến mặt tâm linh của một dân tộc.

Qua các công trình nghiên cứu lịch sử chúng ta biết rằng xưa kia Champa là một vương quốc rất thịnh vượng, thần dân của họ chưa bao giờ đặt thùng tiền trước mặt vị thần của mình ( Việc này có thể xem là một sự xúc phạm đến thần linh của họ), thùng tiền có thể đặt ở ngoài cổng hoặc ở vị trí nào đó mà không phải là trước mặt của các vị thần thì hợp lý hơn ( nếu sợ mất thì có thể cử thêm người bảo vệ). Còn nếu nói đến vấn đề tâm linh, thì chúng ta không nên mở cửa tháp tùy tiện. Bởi thần linh Champa sẽ thấy tất cả lòng thành của mỗi du khách bất cứ nơi đâu nếu tinh vào tâm linh, chứ không nhất thiết phải vào bên trong.

Vấn đề đáng nói hơn là các nhân viện bảo vệ có nhiệm vụ và trách nhiệm như thế nào đến khu di tích?

562713_158861587583973_287365629_n

Trước khi vào cổng chúng ta phải mua vé, nhưng chúng ta không phải vì chuyện mua vé mà các cập tình nhân lấy đó là nơi hẹn họ, hoặc một số người còn khắc trái tim hay tên của các cặp tình nhân lên vách tháp. Như vậy chúng ta thấy bảo vệ chỉ có nhiệm vụ thu tiền mà thôi.

4.     Tháp Po Sah Inâ – Bình Thuận

       Trong thời gian gần đây nhà thơ Trà Vigia đã lên tiếng về việc sự vô tâm và vô trách nhiệm của cán bộ quản lý khu vực tháp Po Sah Inâ với việc bắt dây điện xuyên qua tháp vô tình nó đã có ảnh hưởng đến những viên gạch bị xuống cấp theo thời gian. Bên cạnh đó là sự thiếu chuyên nghiệp của người quản lý.

Po-Xa-Inu-3

Hình ảnh : BBT

5.     Tháp Yang Praong- Tây Ngyên

 Tính theo thời điểm nghiên cứu hiện nay tháp Yang Praong, là một cụm tháp duy nhất được phát hiện ở khu vực tây nguyên, tọa lạc ở thôn 5, xã Ea Rok, huyện Ea Sup, tỉnh Dak Lak. Tháp này đã được bỏ hoang trong một thời gian khá dài, đến nay người dân khu vực này đã thờ phượng trở lại ( chủ yếu là người Kinh), nhưng không gian và sự linh thiêng của tháp dường như bị phá vỡ hoàn toàn, tháp Yang Praong nằm trong tình trạng xâm thực văn hóa khá nghiêm trong. Người dân tự ý làm mái che trong khu vực di tích, đến tháp Yang Praong du khách dễ phát hiện ra sự hỗn tạp của tính ngưỡng, nó không còn thể hiện bản sắc của tôn giáo nào cụ thể ( xem ảnh). Các nhà nghiên cứu cũng như các nhà quản lý văn hóa đã không mang lại giá trị văn hóa đích thực của nó. Dù biết tháp Yang Praong chủ nhân của họ là dân tộc Champa hôm nay.

xem7 ly huong-16.     Tiểu kết:

Vấn đề xâm thực văn hóa cũng như việc quản lý trên các di tích tháp champa hiện nay là một thực trạng đáng báo động.

Chúng ta điều biết rằng không ai có quyền ngăn cấm niềm tin của người dân, nhưng để phân biệt chủ nhân của từng nền văn hóa  các nhà nghiên cứu cũng như quản lý văn hóa cần tìm ra giải pháp cụ thể trong việc xác lập hệ thống tín ngưỡng, cũng như sự tôn trọng các quy cách thờ cúng thần linh của mỗi dân tộc.

 Mỗi người đều có quyền thể hiện niềm tin của mình nhưng cần phải tôn trong văn hóa cùa người bản xứ.

Mỗi dân tộc đều có một bản sắc văn hóa đặc trưng của mình, nó thể hiện qua sinh hoạt, tín ngưỡng, kiến trúc, …Vì thế cần có sự phân biệt rõ ràng văn hóa của từng dân tộc để góp phần làm đẹp cho văn hóa ViệtNamđa sắc tộc hôm nay.

Đền tháp Champa đã trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, sự vùi dập của tự nhiên cũng như chiến tranh tàn phá, cho đến hôm nay đã được xếp vào hạng di tích cấp quốc gia và thế giới. Di sản ấy ! là niềm tự hào của dân tộc Champa nói riêng và ViệtNamnói chung. Vì vậy di sản ấy cần phải được tôn trọng cũng như bảo tồn, trùng tu một cách khoa học, đem lại giá trị đích thực vốn có của truyền thống văn hóa Champa.

 Sohaniim

Nguồn: Gulpataom.com

 

Posted in: Tin cộng đồng
Be the first person to like this.