kevin cham
by On December 31, 2012
0 Rating 594 views 1 Likes 0 comments

Written by Ja Karo  

thap po rome 10
 

Có nhiều truyền thuyết về nguồn gốc sinh ra vị vua Po Rome. Tương truyền rằng, sau ngày ăn lá cây liêm (phun kraik), một cô gái Champa đã mang thai mặc dù chưa có chồng. Nghe tin này, gia đình đã đuổi cô ra khỏi nhà ở làng Ra-njaoh (làng này tọa lạc trên một khu vực rộng lớn từ Ga xe lửa Sông Mao

cho đến Banâk Patau Ceng (Đập Đá Hàn) ở Bắc Bình-Bình Thuận), sau đó cô ta sinh ra một bé trai khôi ngô, tuấn tú tên là Ja Kathaut, sau này trở thành vua Po Romé (1627-1651).

  

Một tương truyền khác cho rằng, Mẹ Po Romé kết thân với người bạn Cru (Churu) nhưng Cha mẹ và dòng tộc không chấp thuận nên bà phải rời khỏi làng khi mang thai. Sau khi Po Romé được sinh ra, nhau thai của ngài chôn tại làng Pa-aok mà người Việt gọi là làng Tường Loan, hiện nay là xóm đạo Thiên Chúa Giáo Hòa Thuận. Nơi chôn nhau cắt rốn này được người Chăm ở đây lập miếu thờ và gọi là Yang Thaok Po Romé. Miếu này tọa lạc bên cạnh đường từ Bảo Tàng Chăm Bình Thuận (Phan Hiệp) đi Sông Mao và cách Bảo Tàng gần 1km.

 

yang thaok
Đền Yang Thaok Po Romé

 

Lớn lên Ngài cùng mẹ về sống ở Palei Pabhan (Vụ Bổn, Phan Rang). Ngài làm vua và đóng đô ở Bal Panduranga, có hoàng hậu là Bia Than Cih hay Sucih (con vua Po Mâh Taha) được truy tặng tên gọi sau ngày từ trần là Patri Adamah Likam. Vì không theo vua Po Romé lên giàn hỏa của đám thiêu, triều đình Champa thời đó chỉ xây một đền nhỏ phía sau tháp Po Romé để thờ phượng và khắc lên tượng của Bà với dòng chữ bằng Akhar Thrah mà bản dập còn lưu trử tại Pháp: “Đây là cốt truyện của Bia Sucih, nhân vật đáng kính trong vương quốc. Vì không lên giàn hỏa theo chồng nên khắc lên ngực Bia Sucih”. Điều này đã chứng minh rằng tượng nữ thần ở sau tháp Po Rome tên là Bia Sucih hay Than Cih chứ không phải là Bia Than Can như một số người Chăm hiểu lầm.

 

Vua Po Romé còn có thứ hậu là Bia Than Can, người Êđê hay người Kaho tùy theo dị bản, có tượng thờ bên trong tháp Po Romé và Bia Ut (Ut viết tắt từ Uttara nghĩa là Phương Bắc, Bia Ut là Công chúa Ngọc Khoa con gái thứ 3 của chúa Nguyễn Phúc Nguyên).

 

5- po rome
Thần Po Romé và thứ hậu Bia Than Can (người Êđê hay Kaho) bên trái

 

Po Romé cũng là vị vua sang du học tại Makah, người Mã gọi là Serembi Makah, tứ là tiểu vương quốc Kelatan (Mã Lai). Tại đây, vua Po Romé kết hôn với công chúa Hồi Giáo Mã Lai mà biên niên sử Mã Lai ghi lại rằng vua trị vì tại tiểu vương quốc Kelantan hôm nay là dòng giỏi của Po Romé.

 

Po Romé còn có ba phu nhân khác nữa, đó là Bia Laku Makam, Bia Hatri và Bia Sumut. Một số tài liệu về truyền thuyết Po Romé có ghi một câu: Bia Sumut tok Cam di Kut. Dựa vào thành ngữ này, người Chăm cho rằng Bia Sumut là công chúa gốc Hồi Giáo.

 

Sau ngày từ trần, Po Romé trở thành đấng thần linh có nhiều tên gọi khác nhau. Nếu thờ theo Yang, người ta tôn thờ Ngài dưới tên gọi Yang Po Romé (thần Po Romé). Nếu thờ theo Cei, Ngài có tên là Cei Asit. Nếu thờ theo Atuw (gốc Hồi Giáo), Ngài có tên là Thần Cahya. Nếu thờ theo Yang Baruw (gốc Hồi Giáo), Ngài có tên là Po Gahluw.

 

Po Romé có hai công trình nổi bật nhất, đó là vị vua biến Akhar Thrah thành chữ viết Chăm phổ thông còn lưu hành cho đến hôm nay và tạo dựng ra một nền văn minh mới cho vương quốc Champa dựa vào hai yếu tố tâm linh gắn liền chặt chẻ với nhau, đó là:

 

• Awal (gốc từ Mã Lai: awal) có nghĩa là: “sớm, trước, khởi đầu”. Đây là thuật ngữ ám chỉ cho ngững người Chăm đã tin vào đấng Awluah (Hồi Giáo) trước ngày lên ngôi của Po Romé

• Ahier (gốc từ Mã Lai: akhir) có nghĩa là: “sau, muộn”. Đây là thuật ngữ ám chỉ cho ngững người Chăm đã tin vào đấng Awluah (Hồi Giáo) sau ngày lên ngôi của Po Romé, tức là Chăm Bà La Môn.

 

Kể từ đó, hai cộng đồng tôn giáo Chăm Awal (Chăm Bani) và Chăm Ahier (Chăm Bà Là Môn) trở thành một tín ngưỡng chung, không thể tách rời ra được.

 

Theo sử liệu và truyền thuyết của người Chăm thì vua Po Romé là người có công xây dựng đất nước Champa trong khi trị vì, đặc biệt trong lĩnh vực thủy lợi để phát triển nông nghiệp, tích trữ lương thực. Đồng thời Ngài còn mở rộng các mối ban giao giữa Champa với các nước bên ngoài như Malaysia. Nhưng có nhiều lý do khách quan và chủ quan của thời cuộc, Po Romé đã bị thất trận trong một cuộc tấn công xâm lược Champa của Nhà Nguyễn.

 

Tháp Po Romé được xây tại Palei Thuer (thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận và cách thị xã Phan Rang - Tháp Chàm 15km về phía Nam)

 

2- thap po rome-2
Tháp Po Romé, thế kỷ thứ 17

 

Cách đây hơn hai năm, đền tháp Po Romé được đoàn khảo cổ thuộc Trung tâm Phát triển bền vững Nam Bộ đã tiến hành khai quật. Trong quá trình khai quật, đoàn đã phát hiện nhiều hiện vật quý giá mang tính lịch sử và có giá trị nghệ thuật cao như: cái hũ gốm sành trong phế tích Tháp lửa, hộp Klaong chất liệu đồng đựng mảnh xương trán người, nhiều phiến đá có dấu tích đẽo gọt hoa văn, …Đặc biệt vào ngày 2-7-2010, đoàn khai quật đã phát hiện một ngôi mộ bên dưới có bộ hài cốt người trong khu vực Tháp Po Romé. Theo nhận định ban đầu, đây là khu mộ “Gahur” của người Chăm Bani.

 

3- ghur
Ngôi mộ “gahul” của người Chăm Bani

 

Khu mộ Chăm Bani được phát hiện trên đền tháp có quan hệ như thế nào với vị vua Po Romé, cho đến nay vẫn là một câu hỏi lớn chưa có lời kết luận cuối cùng. Có chăng đây là khu mộ của hoàng hậu Bia Sumut có nguồn gốc Hồi Giáo?

 

Cơ sở của giả thuyết này là dấu tích còn lưu lại về một đường rãnh nối liền giữa tượng chính Po Romé đến ngôi mộ. Đường rãnh này có thể là đường dẫn nguồn nước và chỉ có hoàng hậu mới có thể được nhận nguồn nước tắm từ bức tượng của vị vua Po Romé.   

 

6- ranh nuoc
Bên phải có một đường rãnh nối liền từ bức tượng Po Romé đến ngôi mộ “gahul”

 

Mặc dù vậy, đây vẫn còn là một câu hỏi lớn dành cho các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm và tiếp tục nghiên cứu hầu đưa ra câu trả lời xác thực.

 

Xem video clip tháp Po Romé dưới đây: 

 

Nguồn tư liệu: Po Dharma, Biên niên sử Panduranga (Les Chroniques du Panduranga). Luân án phó tiến sĩ, đại học Sorbonne, Paris, 1978.

 

 Theo Champaka.info

0
Total votes: 0
kevin cham
User not write anything about he.
Like (1)
Loading...
1

It will be interesting:

By: On November 22, 2013
0 Rating 588 views 9 likes 0 comments
Read more
By: On September 29, 2018
0 Rating 708 views 0 likes 0 comments
Read more
By: On May 17, 2019
0 Rating 144 views 1 like 0 comments
Read more