mydung
by On October 10, 2019  in Văn hóa Champa / Lịch sử Champa / Tổng hợp /
0 Rating 65 views 1 Likes 0 Comments

Một đoạn văn phân tích tuyệt vời liên quan đến nguyên nhân gây ra sự giao tranh Chàm Việt năm 1653

 
 
 

Cho đến nay, khi bàn về những mối giao tranh Chàm Việt thời sơ Nam Hà, chúng ta chắc chỉ được đọc là do người Chàm xâm lấn biên giới nên người Việt đánh. Ví dụ theo sử Đại Nam Thực Lục, thì vào năm 1653, "Bắt đầu đặt dinh Thái Khang. Bấy giờ có vua nước Chiêm Thành là Bà Tấm xâm lấn Phú Yên, sai Cai cơ Hùng Lộc (không rõ họ) làm Thống binh, Xá sai Minh Vũ (không rõ họ) làm tham mưu, lãnh 3.000 quân đi đánh ...". Chúng ta chả rõ tại sao lại có vụ xâm chiếm biên giới vu vơ như thế này của người Chàm (vì lúc này, thời người Chàm Chế Bồng Nga đã trôi qua hơn cả trăm năm), và lý do xâm chiếm biên giới như thế này có vẻ hơi quen quen như khi chúng ta đọc về sự đụng độ thưở ban đầu giữa Đàng Trong và Cao Miên, đúng không các bạn ?

 
 

Thì đây, mời bạn đọc phần mình tạm dịch đoạn phân tích của cô Nola Looke về sự kiện người Chàm nổi dậy tấn công người Việt vào giai đoạn 1649-1650, dẫn đến cuộc giao tranh Chàm Việt năm 1653 mà sử Việt đã chép là người Chàm xâm chiếm biên giới năm 1653 nói trên. Cô đưa ra một lập luận hay và độc đáo hơn nữa, là có liên quan đến cả vua Pŏ Ramō, vị vua anh hùng của người Chàm vào thời này.

 
 

Đoạn này thuộc trang 14 đến trang 16 của bài nghiên cứu 34 trang về mối quan hệ Chàm Việt vào thế kỷ 17 thật là tuyệt vời của cô Nola Cooke mà bạn có thể tại tại đây >> https://www.facebook.com/brian.wu.121772/posts/2313166205600995.

 
 

Và bài nghiên cứu này còn có nhiều điều hay quá, để mình chịu khó rãnh lại tạm dịch cho các bạn đọc tham khảo.

 
 

Enjoy nha bạn !!!

 
 

Brian

 
 

...

 
 

Chắc chắn là đã có đủ người Việt sinh sống và buôn bán tại Champa vào giai đoạn 1640s để mà de Rhodes đã viết và đã để trong dấu ngoặc, là tại Tongking (Bắc Hà) và Cochinchina (Nam Hà), là những nơi mà tiếng Việt đã được "dùng", đối ngược lại với việc tiếng Việt chỉ được "nghe thấy" tại "3 quốc gia lân cận".

 
 

Cuộc hôn nhân của Ngọc Khoa đã mang lại ít thành công hơn nhiều về mặt chính trị so với cuộc hôn nhân của người chị/em gái: tại Cao Miên, Ngọc Vạn, đã trở thành (vị) hoàng hậu ngự trị rồi (là) một bà Hoàng Thái Hậu có tầm ảnh hưởng to lớn khi con trai của bà thừa kế ngai vàng; nhưng Ngọc Khoa (chỉ) là (một) người vợ thứ 3 của Pŏ Ramō và (bà) đã sống (để) rồi chứng kiến Pŏ Saut, người con trai của Pŏ Ramō với một bà vợ người Cao Nguyên, rốt cuộc trở thành "vua của các vị vua Champa", khi nối ngôi Pŏ Ramō vào năm 1655.

 
 

(Vào thời gian này), tình trạng tương đối hòa bình (diễn ra) tại vùng biên Chàm Việt có được, không đến từ cuộc hôn nhân (trên), mà là (từ) sự có mặt thường trực của hạm đội thuyền chiến galleys (của người Việt) tại con sông giáp giới Champa. Tuy vậy, ngay cả hạm đội này cũng không thể nào đủ để ngăn chặn một cuộc tấn công nghiêm trọng của người Chàm nổ ra vào những năm 1649-1650, châm ngòi cho cuộc xung đột chấm dứt vào năm 1653 với đòn thắng trí mạng của họ Nguyễn, (dẫn đến việc người Việt đã) tàn phá (địa hạt) Kauthāra và thay thế nó bằng một địa hạt Việt Nam mới gọi là Thái Khang (sau này là tỉnh Khánh Hòa).

 
 

Không có nguồn (tài liệu / sử liệu) của người Việt nào đã đề cập đến cuộc tấn công khởi thủy (vào giai đoạn năm 1649-1650 này) của người Chàm hoặc phản ứng của (triều đình) Việt Nam (khi ấy) ra sao. Chúng ta (chỉ được) biết về sử kiện này qua một bản tường trình ngày 31 tháng 12 năm 1651 của viên công sứ Công ty Đông Ấn Hà Lan, có tên là Williem Verstegen. Ông viết rằng Nam Hà đã chinh phục Champa năm ngoái "bằng vũ lực và đã xử trảm vua (Chàm) cùng giam cầm vị Dayro và vợ ông (ta).". Vào những ngày trước đây cùng trong tháng (12) này, Verstegen đã đến thăm vị Dayro đang bị giam giữ - Dayro là một danh từ Nhật ngữ (a Japanese term) mà người Hà Lan đã dùng (để chỉ) cho) một vị hoàng đế Nhật Bổn không còn quyền lực (the powerless Japanese emperor) [Brian chú: Dayro / Dairi 内裏]. Và Verstegen đã chứng kiến nơi ở của vị Dayro (Chàm) tại Quảng Nam (khi ấy) "là một cái chuồng chó hơn là một chốn cư trú nhân sinh" (more like a dogbox than a human residence).

 
 

Vị Dayro này chắc chắn tương đương với vị "vua của các vị vua Champa" đã được đề cập đến trong nguồn (tài liệu / sử liệu) Chàm, có nghĩa là Verstegen có lẽ đã gặp (vua) Pŏ Ramō, người mà cái chết được (học giả) Po Dharma xác định là diễn ra vào năm 1651. Có lẽ (việc mong được) trả thù cho định mệnh tàn nhẫn (ập) lên trên vị vua (Pŏ Ramō) mến yêu (này), đã phần nào đó thúc đẩy cuộc tấn công tự sát lần thứ 2 của người Chàm, mà các nguồn (tài liệu / sử liệu) của người Việt xác định là đã diễn ra vào năm 1653. Nhưng Champa (khi ấy) là một đất nước (với nền) thương mại hàng hải, nên việc nắm giữ các bến cảng Chàm của người Việt vào giai đoạn sau năm 1650, cũng là sự kiện mà Verstegen đã tường thuật lại, rõ ràng là một động cơ thúc đấy mạnh mẽ hơn. [Brian chú: có nghĩa là theo cô Nola Cooke, thì sự đánh chiếm Chiêm Thành năm 1653 của người Việt, không chỉ đơn thuần là sự đánh trả việc người Chàm xâm phạm biên giới, mà nguyên nhân sâu xa hơn là do người Việt muốn được nắm giữ các hải cảng trong vương quốc Chiêm Thành vào lúc này, nên kết quả của cuộc đánh chiếm Chiêm Thành năm 1653, là người Việt đã chiếm luôn đất Chiêm Thành tới sông Phan Rang].

 
 

[Brian chú: và bạn lưu ý, là trong phiên bản dịch thuật gốc của thầy Anthony Reid trong quyển Southern Vietnam under the Nguyễn, trong bài viết The End of Dutch Relations with the Nguyễn state, 1651-2, Dayro được chú thích là "a sacred ruler or high priest of Champa" có nghĩa là "một vị vua chúa linh thiêng hay một vị cao tăng Chiêm Thành", mà chắc là trong thể chế thần quyền của người Chàm, đều có thể chỉ cho vị vua của vương quốc Chàm cả].

 
 

Dù nguyên nhân gây ra (sự kiện giao tranh này) có là gì đi chăng nữa, nhưng sự thất bại trong cuộc tấn công thứ 2 của người Chàm diễn ra vào năm 1653 là sự thảm hại (đối với người Chàm). Khi Chúa Hiền được tin về cuộc xâm lấn (này của người Chàm), ông đã sai 3 ngàn quân binh (Việt) đánh đuổi người Chàm (trở) về phía Nam đến tận con sông Phan Rang, là nơi mà người Chàm cuối cùng đã đề nghị được giảng hòa. Chúa Hiền đồng ý, nhưng với các điều kiện mà ông đưa ra, (đó là) một vùng biên mới mà lúc này chỉ còn để lại cho vua Chàm (địa hạt) Phan Rang và biến vị vua Chàm này thành ra một chư hầu "bắt giữ lệ chức cống".

 
 

(Nhưng) điều gì đã châm ngòi cho một cuộc tấn công nghiêm trọng (khởi thủy) của người Chàm vào năm 1650 ? (Thì) có lẽ chỉ có một mối châm ngòi (duy nhất) là có tính khả thi, (đó là) việc tái định cư khổng lồ tại những khu vực biên giới (Chàm Việt), trong giai đoạn khoảng 18 tháng trước đây, của vài ngàn hàng binh nhà Trịnh, sau cuộc chiến thắng vĩ đại nhất của họ Nguyễn vào năm 1648. (Sự kiện này là), sau khi vị hoàng tử, là chúa Hiền trong tương lai (trị vì 1648-1687) đã đánh tan nát đội quân xâm lược 3 vạn quân binh (nhà Trịnh), người cha đầy hân hoan của ông [Brian chú: tức chúa Thượng Nguyễn Phước Lan trị vị 1635-1648] đã thả các tướng hiệu họ Trịnh (về lại Bắc), nhưng giữ lại và tha thứ những binh sĩ (họ Trịnh) còn sống sót. Được chia thành từng nhóm 50 người, rồi được cung cấp dụng cụ và lương thực đủ để sống trong 6 tháng, nhóm hàng binh họ Trịnh này đã được đưa đi để lập thôn xóm ở vùng "đất cũ của người Chàm", từ miền Thăng Bình và Điện Bàn (gần Hội An) trở vào Nam đến Phú Yên. Các chính sách cưỡng bức bắt lính của nhà Trịnh vào thời này đã đảm bảo rằng hầu như toàn bộ những quân binh họ Trịnh này đều đến từ khu vực Thanh-Nghệ, tương tự như các phần tử vẫn được ưu đãi tối huệ nhất trong quân đội họ Nguyễn. Có lẽ vì lý do trên (tức là các quân binh thời ấy đều là người vùng Thanh Nghệ cho cả họ Trịnh lẫn họ Nguyễn), mà Chúa Thượng (trị vì năm 1635-1648) đã tin rằng hầu hết những hàng binh họ Trịnh này sẽ sẵn sàng chấp nhận đề nghị này, sẽ trở thành thần dân của ông, và những cha con (trong toán hàng binh họ Trịnh này) sẽ là những binh sĩ bổ sung thêm vào cho đất nước.

 
 

Nhưng việc tái định cư của rất nhiều ngàn người đàn ông độc thân ngoại quốc - tất cả đều đã được đào tạo về (việc sử dụng) vũ khí và rút cuộc tất cả đều cần tìm vợ (trong tương lai) - chẳng những sẽ là hồi chuông chấm dứt hy vọng của người Chàm có thể giành lại được phần lãnh thổ đã mất mà những người (hàng binh họ Trịnh) này (được đưa) đến định cư, mà tương tự còn là một mối đe dọa gây nên sự hỗn loạn trong xã hội (và đời sống) của người dân địa phương, khi mà nhóm người ngoại quốc này đang tìm cách tái lập cuộc sống của họ ở miền "núi non và đầm lầy" mà Chúa Thượng đã chỉ ra cho họ. Tại những nơi này, nhóm người trên chắc chắn sẽ tiếp xúc trực tiếp, và rất có thể là xung đột, với người miền núi (mountain peoples). Như (các công trình) nghiên cứu cận đại đã chỉ ra, nhiều người miền núi này vẫn tự nhận họ là người của (thể chế) "nagara Campā" và họ cố nhiên là yêu cầu vị vua vĩ đại của họ, Pŏ Ramō - bản thân ông là một người sắc tộc Curu - giúp họ chống lại mối đe dọa mới này. Trong các trường hợp như vậy, một cố gắng cuối cùng (của người Chàm) để ngăn lại quá trình tái định cư (của nhóm hàng binh họ Trịnh) không có gì là đáng ngạc nhiên cả. [Brian chú: tức là theo cô Nola Cooke, chính vì sự tái định cư của hơn 3 vạn tàn quân họ Trịnh ở vùng biên giới Chàm Việt có thể chấm dứt hy vọng lấy lại được phần lãnh thổ đã mất của người Chàm, và hơn thế nữa, sự tái định cư của 3 vạn tàn quân họ Trịnh toàn những người đàn ông độc thân này tại những nơi này, sẽ gây ra sự xáo trộn khủng khiếp trong đời sống xã hội của người Chàm, nên người Chàm đã đứng lên chống lại và tấn công người Việt vào giai đoạn năm 1649-1650 - và đây là sự kiện mà sử Việt chưa bao giờ chép cả.]

 
 

(Và về khoảng thời gian) từ năm 1653 đến sự kiện giao chiến vào những năm đầu 1690s, các nguồn (tài liệu / sử liệu) của người Việt đều không (hề) viết gì về các mối quan hệ Chàm Việt (vào thời này). May mắn thay, việc đọc kỹ lưỡng những tài liệu văn khố của hội truyền giáo MEP có thể giúp (độc giả) lấp đi vài khoảng trống (kiến thức liên quan đến) mối quan hệ Chàm Việt giai đoạn 1653-1690 này, như phân đoạn dưới đây sẽ trình bày chi tiết.

 
 

Nguồn: fb

0
Total votes: 0
mydung
User not write anything about he.
 reacted this
Like (1)
Loading...
1
 reacted this

It will be interesting:

By: On August 22, 2017
0 Rating 84 views 0 likes
Read more
By: On March 11, 2015
0 Rating 228 views 3 likes
Read more