Kaka
by On December 31, 2017  in Văn hóa Champa / Lịch sử Champa / Tin cộng đồng /
0 Rating 665 views 3 Likes 0 comments
 

Posted on 20/12/2015 by The Observer ( Đoạn cuối )

Tác giả: Hồ Bạch Thảo .......

 

Ngày 12 tháng 6 nhuận năm Hồng Vũ thứ 20 [27/7/1387] 

Sắc cho Đô Chỉ huy Sứ ty [20] Phúc Kiến tạo 100 chiếc thuyền đi biển; Quảng Đông chế tạo gấp bội số này, trang bị đầy đủ khí giới và lương thực tập trung tại Chiết Giang để chuẩn bị đến Chiêm Thành bắt bọn giặc Nụy. (Minh Thực lục V. 6, t. 2752; Thái Tổ q. 182, t. 7b)

Sử dụng quân thủy, quân bộ, gặt hái được nhiều chiến thắng; Chế Bồng Nga tỏ ra kiêu mạn “dọc ngang nào biết trên đầu có ai”, coi thường ngay cả Trung Quốc. Qua một sắc dụ nhắm uốn nắn đứa con kiêu [21] của Thiên tử, Minh Thái Tổ vạch cho Chế Bồng Nga biết rằng y nói một đường làm một nẻo, giả làm đảng cướp ăn chặn số voi nước Chân Lạp [Campuchia] cống Trung Quốc và cố tình lơ là trong việc triều cống:

Ngày 8 tháng 4 năm Hồng Vũ thứ 21 [14/5/1388]

Sai Hành nhân Đổng Thiệu đến dụ Quốc vương Chiêm Thành Ha Đáp Ha Giả rằng:

“Ngươi sống tại nơi hải đảo, hiệu lệnh cho dân Di dưới quyền, nếu không dùng ân và tín để cai trị nuôi dạy dân chúng, thì làm sao có thể làm chủ một phương, truyền cho con cháu, giữ được không có mối lo. Mới đây ngươi sai con đến triều đình, ta sai Trung sứ đưa về nước; rồi viên sứ này trở về trình rằng hành động của ngươi trái với điển lệ. Lúc đầu Trẫm chưa tin, đến lúc Ma Lâm Cơ trình bày việc trong nước ngươi, đem so sánh thấy lời trên thật đáng tin, không phải là vu cáo.”

Tháng 4 năm nay lại được An Nam tâu như sau:

“Hành Nhân Lưu Mẫn trên đường ra khỏi Chiêm Thành đưa 52 con voi do Chân Lạp cống; Chiêm Thành sai người giả làm kẻ cướp đoạt mất ¼ số voi cùng bắt 15 tên quản tượng.

Ta biết rằng ngươi là Di phương nam; nhưng không nghĩ rằng ngươi vừa tôn kính Trung Quốc, lại lấy việc cướp cướp bóc làm nghề nghiệp. Dù rằng hàng ngày ngươi cướp bóc làm điều bất nghĩa, thì cũng phải biết kẻ lớn người nhỏ, kẻ trên người dưới! Há lại đứng đầu một nước lại dám buông tuồng khinh lờn Thiên tử. Như năm ngoái ngươi dâng voi và 2 người quản tượng; từ khi cho con ngươi trở về, thì trốn tránh không dâng tiếp! Việc làm của ngươi cứ tiếp tục như vậy thì một đàng không có lòng thờ nước lớn, một đàng thì mất sự tín nghĩa để giao thiệp với lân quốc; ngươi phải suy nghĩ sửa đổi, chớ để hối về sau.” (Minh Thực lục V. 7, t. 2864-2865; Thái Tổ q. 190, t. 1b-2a)

Cuối đời, tuy Chế Bồng Nga chết trước họng súng của quân nhà Trần, nhưng người chỉ điểm là một viên quan nhỏ Champa chạy sang trại quân ta, cho biết chiếc thuyền sơn xanh là thuyền của Quốc vương hắn [22] . Rồi Thủ tướng La Ngai [23] cho hỏa táng xác Chế Bồng Nga bên bờ sông, mang quân Champa trở về chiếm nước, tự lên làm vua. Con và em Chế Bồng Nga sợ bị giết, phải chạy sang nước ta lánh nạn. [24]

Tấn bi kịch này được dàn dựng bởi kẻ nội thù; thủ phạm chính là La Ngai [25] , sử Tàu gọi là Các Thắng (Ko Cheng). Một văn bản trong Minh Thực lục chép rằng, sau khi lên làm vua, Các Thắng sai sứ sang Trung Quốc dâng biểu bằng vàng tiến cống, nhưng bị vua Thái Tổ nhà Minh cự tuyệt bởi tội mưu giết vương nước này để lên làm vua:

Ngày 7 tháng Một năm Hồng Vũ thứ 24 [2/12/1391]

Nước Chiêm Thành sai viên Thái sư Đào Bảo Gia Trực dâng biểu bằng vàng, tiến cống tê giác, nô tỳ, vải vóc. Thiên tử bảo các quan bộ Lễ rằng:

“Đây do viên quan soán nghịch! Đồ tiến cống đừng nhận. Trước đây viên quan Chiêm Thành là Các Thắng giết Vương nước này tự lập, nên cự tuyệt.” (Minh Thực lục v. 7, t. 3157; Thái Tổ q.214, t. 1a)

Chú thích:

[1]Năm 1318, nhà Trần phong một tướng Champa tên Thủ (Patalthor) lên ngôi, hiệu Chế A Năng (hay Thành A vương, tương đương với tước phó vương của Đại Việt). Vì không thuộc dòng dõi bộ tộc Cau và Dừa, Chế A Năng liên tục bị triều thần chống đối từ 1323 đến 1326. Để có sự chính thống, năm 1323 Chế A Năng cử em trai là Pao Yeou Patseutcho đi sứ sang Trung Hoa xin nhà Nguyên công nhận. Hay tin này, năm 1326 nhà Trần mang quân sang đánh nhưng bị đẩy lùi. Chiêm Thành sống trong thái bình cho tới 1342.

Năm 1336 Chế A Năng từ trần, con ruột là Chế Mỗ và con rể là Trà Hoa Bồ Đề tranh ngôi vua trong 6 năm, Chiêm Thành sống trong loạn lạc. Năm 1342 Chế Mỗ bị đuổi sang Đại Việt, Trà Hoa Bồ Đề chính thức lên ngôi. Năm 1353, Trần Dụ Tôn đưa Chế Mỗ về nước nhưng đến Cổ Lũy (Quảng Ngãi) thì bị quân Chiêm chặn đánh, quân Trần rút về, Chế Mỗ buồn rầu rồi qua đời. Từ sau ngày đó, quân Chiêm Thành liên tục tràn sang đánh phá Hóa châu và Thuận châu.

Năm 1360, Trà Hoa Bồ Đề qua đời, em Chế A Năng là Po Binasor (Po Bhinethuor) được triều thần tôn lên làm vua, hiệu Chế Bồng Nga (Che Bonguar). (Theo Nguyễn Văn Huy, “Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt Nam”) BT[2]Hiện nay, ta chính thức dùng tên gọi Champa. Vậy, ngoại trừ phần trích dẫn từ Minh Thực lụcsử dụng tên gọi Chiêm Thành theo người Trung Quốc, còn lại, xin gọi là Champa. BT

[3]Nước thời Minh gọi là Tây Dương, nay thuộc quần đảo Nam Dương (Từ Hải).

[4]Thư của vua, có đóng [dấu] ấn tỷ.

[5]Trung Quốc gọi các nước lân bang bốn phương là “Tứ Di”; nói chung các dân tộc không phải là Trung quốc thì được gọi là Di.

[6]Ỷ: Một loại lụa dệt sợi xiên, có hoa văn.

[7]Chính Sóc tức ngày đầu năm, mồng 1 tháng Giêng. Ngày xưa hàng năm Trung-Quốc ban lịch Chính Sóc cho các nước lân bang, tượng trưng uy quyền Thiên tử.

[8]Vua nhà Tống họ Triệu. Vua mở đầu triều đại là Tống Thái Tổ tức Triệu Khuông Dẫn.

[9]Giặc Nụy: Trung Quốc xưa thường gọi người Nhật là Nụy. Vào thời nhà Nguyên, tại Nhật Bản có cuộc nội chiến. Phe miền Nam thua, chiếm cứ các đảo nhỏ, rồi mang quân cướp phá tại bờ biển Triều Tiên Trung Quốc; mãi đến đời Gia Tĩnh triều Minh, Hồ Tôn Hiến, Du Đại Du dẹp được; sử Trung Quốc goi là “Nụy khấu”.

[10]Quốc hiệu nước ta thời đó. BT

[11]Tên nước ta do nhà Minh gọi. BT

[12]Đại Việt Sử ký Toàn thư, tập 2, trang 154. ( NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1998).

[13]Xích = 0,32 mét. Thốn = 1/10 xích.

[14]Đổng lý văn phòng của nhà vua.

[15]Đơn vị hành chánh cấp tỉnh thời Minh, có 15 hành tỉnh.

[16]Đại Việt Sử ký Toàn thư, tập 2, trang 169.

[17]Có thể sự cạnh tranh giữa các “quốc gia hải tặc” ngẫu nhiên trùng hợp với quyền lợi Trung Hoa. BT

[18]Bát Bách Tức Phụ: tên nước xưa, nằm trong lãnh thổ phía bắc Thái-Lan hiện nay, Tương truyền Tù trưởng có 800 vợ nên được đặt tên như vậy.

[19]Chưa rõ ở đâu.

[20]Nhà Minh đặt Tam ty tại khu vực hành chánh lớn như Giao Chỉ, Quảng Tây v.v… gồm: Đô Chỉ huy sứ ty coi về quân sự, Bố chính ty coi về hành chính, Án sát ty coi về xử án.

[21]Chữ kiêu này mượn từ bản chữ Hán trong Chinh Phụ Ngâm “trảm thiên kiêu”.

[22]– Đại Việt Sử ký Bản kỷ Toàn thư, Quyển VIII, Kỷ Nhà Trần, Thuận Tông hoàng đế chép: Canh Ngọ, [Quang Thái] năm thứ 3 [1390], (Minh Hồng Vũ năm thứ 23). Mùa xuân, tháng giêng, ngày 23, đô tướng Trần Khát Chân đại thắng quân Chiêm Thành ở Hải Triều, giết được chúa nó là Chế Bồng Nga. Khi ấy, Bồng Nga cùng với [17b] Nguyên Diệu dẫn hơn một trăm thuyền chiến đến quan sát tình thế của quan quân. Các thuyền giặc chưa tập họp lại, thì có tên tiểu thần của Bồng Nga là Ba Lậu Kê nhân bị Bồng Nga trách phạt, sợ bị giết, chạy sang doanh trại quân ta, trỏ vào chiến thuyền sơn xanh bảo rằng đó là thuyền của quốc vương hắn. Khát Chân liền ra lệnh các cây súng nhất tề nhả đạn, bắn trúng thuyền Bồng Nga, xuyên suốt ván thuyền, Bồng Nga chết, người trong thuyền ồn ào kêu khóc.

Nguyên Diệu cắt lấy đầu Bồng Nga chạy về với quan quân. Đại đội phó Thượng đô quân Long Tiệp là Phạm Nhũ Lặc và đầu ngũ là Dương Ngang liền giết luôn Nguyên Diệu, lấy cả đầu Bồng Nga. Quân giặc tan vỡ. (http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt13.html)

– Sách “Khâm định Việt sử thông giám Cương mục” chép: “Năm 1389 tháng 10, Chiêm Thành vào cướp Thanh Hóa. Sai Quý Ly đem quân đi chống cự. Bị thua, Quý Ly trốn về. Tháng 11. Quân Chiêm Thành xâm phạm đến Hoàng Giang. Trần Khát Chân đem quân chống cự. Năm 1390 tháng giêng, Trần Khát Chân đánh cho quân Chiêm Thành thua to ở Hải Triều, giết được chúa nước ấy là Chế Bồng Nga.”

– Giai thoại kể rằng: Năm Kỷ Tỵ (1389), quân Champa lại sang đánh. Thượng hoàng Trần Nghệ Tông sai Trần Khát Chân làm Đô tướng thống lĩnh quân Long Tiệp đi đánh giặc. Lúc xuất quân, Khát Chân và Thượng hoàng đều khóc tiễn biệt. Quân ta xuất phát từ sông Lô (tức sông Hồng), gặp giặc ở Hoàng Giang. Thấy địa thế không thuận lợi để chống giặc, Khát Chân bèn lui quân về giữ tại sông Hải Triều.

Thủy quân Champa đóng ở bờ phía Nam, thủy và lục quân Việt đóng ở bờ sông phía Bắc. Chiều 24 tháng Giêng, tên đầu bếp của Chế Bồng Nga tên là Ba Lậu Kê dâng lên vua món giò heo hầm chưa được mềm. Vua ăn không ngon miệng, sai quân đánh Ba Lậu Kê 30 hèo. Sợ bị giết, đêm ấy đầu bếp Ba Lậu Kê thừa lúc tối trời đi thuyền nhỏ trốn sang trại quân Việt đầu hàng, khai báo binh tình của Chế Bồng Nga, chỉ vào chiến thuyền sơn xanh, cho biết đó là thuyền vua. Sáng 25, hai bên khai chiến. Khát Chân hạ lệnh cho quân sĩ nhất tề nã tên đạn vào thuyền Chế Bồng Nga, thuyền bị thủng ván và Bồng Nga trúng đạn chết.

Chế Bồng Nga bị tử trận, chấm dứt một trang hùng sử. Có thể nói trong vòng 30 năm, Chế Bồng Nga đã khôi phục lại những vùng đã mất từ hơn 300 năm trước đó (Bố Chánh, Địa Lý và Ma Linh bị mất năm 1069; châu Ô, châu Rí năm 1306). BT

[23]Có tài liệu gọi là La Khải. BT

[24]Bị đánh bại năm 1390, tướng La Khải chiếm được xác Chế Bồng Nga mang đi hỏa táng, rồi thu quân về nước. Về Đồ Bàn, La Khải liền xưng vương và chịu triều cống nhà Trần trở lại. Năm 1391, La Khải xin nhà Minh thừa nhận nhưng đến năm 1413 con của ông là Ba Đích Lại mới được nhà Minh tấn phong.

Chính sách cai trị khắt khe của La Khải gây bất mãn trong nước. Vây cánh của Chế Bồng Nga đều bị La Khải thay bằng những tướng sĩ thân tín, con trai của Chế Bồng Nga tên Chế Ma Nô Dã Na cùng em là Chế San Nô sợ bị ám hại đã chạy qua Đại Việt xin tị nạn. Cả hai được nhà Trần phong tước Hiệu chính hầu. Năm 1397, một hoàng thân tên Chế Đà Biệt, em là Mộ Hoa, con là Gia Diếp cùng toàn thể gia quyến sang Đại Việt tị nạn. Chế Đà Biệt được Lê Quí Ly giao trọng trách bảo vệ biên giới phía nam của Đại Việt đề phòng những cuộc tấn công mới của quân Chiêm Thành. Năm 1400, La Khải mất, con là Ba Đích Lại (Jaya Sinhavarman V) lên ngôi. (Theo Nguyễn Văn Huy, „Tìm hiểu cộng đồng người Chăm tại Việt Nam“) BT

[25]La Ngai đã cướp ngôi sau khi Chế Bồng Nga chết, còn kẻ phản bội trực tiếp gây ra cái chết của Chế Bồng Nga thì như chú thích 22. BT.

 

Nguồn: Facebook.com

 

0
Total votes: 0
Kaka
Thích học hỏi, muốn làm một chút gì đó cho cộng đồng, văn hóa xh của mình...
Like (3)
Loading...
3

It will be interesting:

By: On August 22, 2017
0 Rating 99 views 0 likes 0 comments
Read more
By: On October 15, 2012
0 Rating 1.6k+ views 8 likes 0 comments
Read more